News

Wyłudzenia, karuzele..czyli kilka słów o podatku VAT (PTU!)

Podatek od towarów i usług na przełomie ostatnich kilkunastu lat stał się dla oszustów bardzo powszechnym, a zarazem atrakcyjnym narzędziem wyłudzania pieniędzy pochodzących z kieszeni podatników.  Z uwagi na swoją konstrukcję PTU ułatwia popełnianie przestępstw skarbowych, a zyski  z wyłudzeń mierzone są w miliardach złotych. Straty Skarbu Państwa z tytułu luki w podatku VAT są niezmiernie trudne do oszacowania i średnio przez ostatnie lata wynosiły ok. 40 mld zł rocznie. Dla porównania na obronę narodową w 2018 r. przeznaczono 41 mld zł, szkolnictwo wyższe wyniosło Skarb Państwa 16,5 mld zł, zaś zgodnie z zapowiedzią Rządu roczny koszt świadczeń przyznawanych z tytułu programu 500+ po jego rozszerzeniu na pierwsze dziecko bez uwzględniania kryterium dochodowego będzie wynosić 40 mld zł. Nad określeniem rzeczywistej skali wyłudzeń z podatku VAT pracuje m. in. specjalny podzespół w GUS.

Podatek od towarów i usług ( w skrócie PTU) jest największym źródłem dochodów budżetu państwa. Wpływy z VAT-u stanowią bowiem prawie 50% podatkowych dochodów budżetowych, a te z kolei wynoszą 90% dochodów budżetu państwa ogółem. Znaczenie PTU dla Skarbu Państwa, a co za tym idzie wszystkich obywateli jest zatem ogromne.

Jak możemy przeczytać w raporcie pt. „Krótka historia VAT w Polsce” sporządzonym przez Polski Instytut Ekonomiczny luka w podatku od towarów i usług w 2018 roku wynosiła 12,2% i była niższa niż średnia europejska. Z kolei według „szybkich szacunków” Centrum Analiz Społeczno-Ekonomicznych CASE, luka VAT zmniejszyła się z  14,7% w 2017r. do 7,2% w 2018r. i wynosiła 13,8 mld złotych. Nie wiadomo jednak, na ile precyzyjne są te wyliczenia. Zgodnie z zapowiedzią CASE w późniejszym terminie mają zostać ogłoszone bardziej precyzyjne wyniki. Ministerstwo Finansów wskazuje, że wzrost wpływów z VAT-u jest spowodowany wdrożeniem nowych rozwiązań prawnych, które pozwalają uszczelnić system podatkowy. Planowane dochody na 2019 r.  z podatku od towarów i usług wynoszą 179,6 mld zł.

Charakteryzując podatek od towarów i usług, należy wskazać, że jest to podatek od obrotu netto, konsumpcyjny, wielofazowy i pośredni. Podatnikami podatku od towarów i usług są przedsiębiorcy (producenci, usługodawcy, handlowcy, rolnicy, prawnicy). Ciężar ekonomiczny tego podatku ponosi konsument, kupujący dany towar bądź usługę, w których cenie PTU już się znajduje. Umożliwia on podatnikom odliczanie podatku naliczonego w poprzedniej fazie obrotu od podatku należnego, wynikającego z zastosowania właściwej stawki do obrotu realizowanego w danej fazie. Z uwagi na harmonizację polskich regulacji z prawem unijnym, a co za tym idzie stosowania jednolitej stawki 0% w obrocie realizowanym między państwami członkowskimi Unii Europejskiej, PTU umożliwia podatnikom także występowanie o zwrot podatku naliczonego w Polsce w przypadku transferu towarów za granicę. To właśnie na obrocie realizowanym z państwami członkowskimi UE oszuści zyskują najwięcej tworząc tzw. karuzele podatkowe.

Mechanizm działania karuzeli podatkowych jest dość prosty. Przestępcy tworzą sieć firm-krzaków tzw. buforów, które rejestrują na osoby bezdomne, bezrobotne, niewypłacalne. Następnie sprowadzają towar z państwa członkowskiego Unii Europejskiej do Polski bez podatku PTU, po czym wprowadzają go do obrotu już naliczając ten podatek. Jednakże pierwsza z firm buforów nie odprowadza należnego podatku PTU do Urzędu Skarbowego, mimo iż w świetle prawa była do tego zobowiązana. W tym miejscu Skarb Państwa traci po raz pierwszy. Następnie towar krąży wśród firm buforów, między które bardzo często dla niepoznaki  zostają dodatkowo włączeni do obrotu uczciwie zarabiający i niczego nieświadomi przedsiębiorcy. Gdy wreszcie towar trafia do ostatniej z nich, sprzedaje ona towar za granicę, na terytorium innego państwa członkowskiego UE tj. objęty stawką 0%, a następnie występuje do Urzędu Skarbowego o zwrot podatku naliczonego w Polsce, który powinna zapłacić pierwsza firma z tego łańcucha. W tym miejscu Skarb Państwa traci podwójnie. Towary sprowadzane z zagranicy muszą mieć odpowiednio wysoką cenę, aby wyłudzony w ten sposób podatek rzeczywiście stał się źródłem wzbogacenia oszustów. Najczęściej będą to towary z branży paliwowej, sprzętu elektronicznego, kawa, herbata itp. W efekcie podatek do zapłaty w Polsce sięga rzędu milionów złotych. Najczęściej jednak przy tego typu przestępstwach nawet sam towar  jest fikcją, zaś obrót jest dokonywany wyłączenie fikcyjnymi fakturami, za pomocą których dochodzi do zawarcia dziesiątek nieuczciwych transakcji. Jest to możliwe dlatego, że z PTU podatnicy zobowiązani są rozliczać się do 25 dnia każdego miesiąca. Przez ten okres oszuści są w stanie wyłudzić miliony, a następnie zamknąć działalność i rozpocząć przestępczą procedurę od nowa w innym miejscu.

Istnieją także inne metody, wykorzystywane na mniejszą skalę, za pomocą których przestępcom udaje się oszukać organy podatkowe i wyłudzić PTU. Jedną z nich jest tzw. znikający podatnik. Polega to na tym, że dana firma zakupuje określony towar na terytorium innego państwa członkowskiego UE ( a zatem w cenie nie znajduje się podatek od towarów i usług) i sprowadza go do Polski. Następnie sprzedaje towar w Polsce po atrakcyjnej cenie, często niższej niż ta, po której firma zakupiła towar za granicą z obliczonym już podatkiem, który widnieje na fakturze, jednakże nie odprowadza należnego podatku do fiskusa. Po dokonanej transakcji firma znika z obrotu. Innym przykładem, zbliżonym do powyższych jest tzw. fikcyjny wywóz, który polega na tym, że do danego towaru, bądź usługi podatnicy stosują stawkę 0%, deklarując wewnątrzwspólnotową dostawę towarów, bądź wewnątrzwspólnotowe świadczenie usług, tymczasem miejscem sprzedaży towaru, lub świadczenia usługi jest tylko i wyłącznie Polska.

Kolejnym sposobem wyłudzeń jest zmiana przeznaczenia towarów, które zostają przeklasyfikowane w dokumentacji. Umożliwia to zastosowanie mniejszej stawki do danego towaru,  bądź usługi, w efekcie czego powstaje mniejszy podatek do zapłaty. Dobrym przykładem jest w tym przypadku olej rzepakowy. Przeznaczany do celów przemysłowych objęty będzie stawką 23%, jednakże ten sam olej rzepakowy wykorzystywany do celów konsumpcyjnych, będzie już objęty stawką 5%. Przy masowym zakupie i sprzedaży różnica w cenie i samym podatku siłą rzeczy musi być znacząca.

Oszustów nie zniechęca ustawowe zagrożenie karą tzw. zbrodni vatowskiej, które obecnie wynosi 25 lat pozbawienia wolności art. 277a §1 kk. Przestępstwem tym jest wystawianie, przerabianie, podrabianie faktury lub faktur, zawierających kwotę należności ogółem, której wartość lub łączna wartość jest większa niż dziesięciokrotność kwoty określającej mienie wielkiej wartości tj. zgodnie z art. 115 § 6  mienie, którego wartość przekracza milion złotych w czasie popełnienia czynu.

Premier Mateusz Morawiecki w jednym z wywiadów stwierdził, że VAT wycieka nie drobną stróżką, ale strumieniami. Dlatego też, ustawodawca stale wprowadza mechanizmy, które mają niwelować tzw. lukę VAT i zabezpieczać obrót towarami i usługami. Podobne działania podejmowane są na szczeblu unijnym i międzynarodowym.

Jeżeli chodzi o krajowe narzędzia uszczelniające podatek od towarów i usług, to według NIK-u stanowić je mają m. in. utworzenie Krajowej Administracji Skarbowej, wprowadzenie pakietu uszczelniającego VAT oraz pakietu przewozowego i paliwowego. Ponadto oprócz zmian legislacyjnych podkreślono znaczącą rolę postępu informatycznego w dziedzinie uszczelniania VAT-u i narzędzi systemowych służących elektronicznej kontroli raportowania JPK_VAT przez wszystkich podatników VAT.

Na szczeblu unijnym jedną z prób uszczelniania podatku od towarów i usług jest mechanizm odwrotnego obciążenia (reverse charge), który polega na przesunięciu obowiązku rozliczenia podatku z dostawcy na nabywcę. Dotyczy to jednak wybranych kategorii towarów i niesie ze sobą wiele niepożądanych konsekwencji, dlatego też Polska deklaruje całkowite odejście od tego rozwiązania.

Innym sposobem walki z oszustami karuzelowymi jest mechanizm podzielonej płatności (split payment) wprowadzony w Polsce, Rumunii oraz we Włoszech. Polska regulacja opiera się na dobrowolności stosowania tego narzędzia przez podatników. W przypadku zdecydowania się na korzystanie z mechanizmu podzielonej płatności bank automatycznie tworzy bezpłatne subkonto dotychczas używanego rachunku podatnika. Przedsiębiorca dokonuje jednej płatności za pomocą przelewu, a bank rozdziela środki na kwotę netto i podatek VAT. Zaletą takiego rozwiązania, które powinno zachęcać przedsiębiorców do decydowania się na korzystanie z wyżej opisanego mechanizmu jest szybszy zwrot podatku i ochrona przed nieuczciwymi kontrahentami.

Oprócz tego, stale są zwiększane uprawnienia organów kontroli podatkowej, wdrażane systemy identyfikujące fikcyjny obrót i ułatwiające urzędnikom pracę. Zdaniem PIE Polska jest prekursorem w zakresie wykorzystania analiz big data do identyfikacji nieprawidłowości oraz reagowania na nie w czasie rzeczywistym za pomocą unikalnego systemu monitorowania STIR.  Na koniec należy jeszcze raz podkreślić, że mimo podjętych starań przez Ministerstwo Finansów i pomyślnych ostatnich prognoz oraz statystyk, gdy chodzi o zmniejszającą się lukę VAT w Polsce, nadal wyłudzenia sięgają rzędu miliardów złotych rocznie jak zostało to ukazane na wstępie.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *