Kultura słowa a jakość przekazu. Media w odbiorze społecznym

Wzrasta rola dziennikarzy i publicystów jako liderów opinii publicznej. Media odgrywają ważną rolę w kształtowaniu pozytywnych postaw społecznych. Choć dziennikarze mogą stosować pewną przesadę lub nawet prowokację, zobowiązani są do podawania prawdziwych informacji. Kultura słowa szczególnie obowiązuje „w świecie kamer. 

W mediach coraz częściej mówi się o tak zwanej mowie nienawiści, natomiast coraz rzadziej można spotkać się z pojęciem „kultury słowa”. Promocja kultury słowa w mediach oraz przestrzeganie społecznie dopuszczalnych standardów w tym zakresie może przyczynić się do znacznego zmniejszenia skali zjawiska tak zwanej mowy nienawiści. Jak zauważył Sąd Okręgowy w Warszawie „aktualne standardy wypowiedzi w debacie publicznej już od dawna nie należą do stonowanych, wyważonych, czy cechujących się wysokim poziomem kultury osobistej czy kultury języka. Język ten z roku na rok staje się coraz bardziej brutalny, padają w wypowiedziach publicznych – polityków, dziennikarzy, komentatorów, słowa obraźliwe, inwektywy, słowa dzielące ludzi na grupy lepszych i gorszych, czy nawet odmawiające innym przymiotu człowieczeństwa. Tego rodzaju sformułowania padają z ław sejmowych, pojawiają się w studiach telewizyjnych czy audycjach radiowych, są również publikowane w prasie i Internecie”. 

 „Język to nie tylko słowa, ale też całe bogactwo innych środków, których połączenie pozwala dopiero na zrozumienie rzeczywistej treści zawartej w wypowiedzi i intencji jej autora. W języku pisanym te inne środki składają się na kontekst wypowiedzi, w języku mówionym dodatkowo natomiast ma znaczenie przykładowo ton, głośność wypowiedzi czy mimika rozmówcy. Z tych względów, w celu właściwego zdekodowania treści pisanych, należy unikać wyrywania wyrażeń z kontekstu, określonych przepisami prawa.[1]” Dziennikarz może stosować pewną przesadę lub nawet prowokację, jednak nie powinien uciekać się do nieuzasadnionego obraźliwego i niestosownego języka lub wykraczać poza ogólnie akceptowalny stopień przesady[2].  

Jednocześnie nie każda wypowiedź, która nie mieści się w granicach smaku, wrażliwości, kultury słowa, odpowiedniego poziomu debaty publicznej musi się spotkać z sankcją prawną.  

Wolność słowa, prasy i innych środków społecznego przekazu czerpią swe umocowanie w Konstytucji, co nie oznacza, że mają one charakter absolutny. Dziennikarz nie tylko zobowiązany jest przestrzegać prawa, ale powinien także umieć wyczuć tak zwaną granicę dobrego smaku. O obowiązku zachowania szczególnej staranności i rzetelności przez dziennikarza stanowi art. 12 prawa prasowego. W orzecznictwie wskazuje się, że „staranność zaś to: pilność, sumienność, dokładność, dbanie o szczegóły, solidność, konkretność, zgodność z zasadami sztuki, odpowiedzialność za słowo, niewprowadzanie w błąd[3]”.  

Zadaniem dziennikarza jest służba społeczeństwu i państwu. Dziennikarz ma ponadto obowiązek działania zgodnie z etyką zawodową i zasadami współżycia społecznego. W pracy dziennikarza niezwykle przydatną umiejętnością jest rozróżnianie faktów od sądów wartościujących.  

Zgodnie z orzecznictwem i doktryną „dziennikarz powinien realizować zadania postawione przed prasą, występując w obronie społecznie uzasadnionego interesu przy jednoczesnym spełnieniu obowiązków wynikających z prawa prasowego, – czyli z zachowaniem zasad staranności i rzetelności przy ustalaniu faktów i sprawdzaniu ich prawdziwości. Obowiązkiem dziennikarza jest weryfikacja uzyskanych informacji pod kątem ich zgodności z prawdą[4]”. 

Według sondażu Centrum Badania Opinii Społecznej[5] „Opinie na temat pracy dziennikarzy” z 2012 roku 43% respondentów uważało, że zawód dziennikarza jest pełnieniem pewnego rodzaju służby publicznej, zaś 52% wyrażało przekonanie, że praca dziennikarza jest takim samym sposobem zarabiania pieniędzy jak każdy inny.  

Wśród najbardziej pożądanych cech dziennikarza wskazano bezstronność i obiektywizm (59% respondentów), dobrą znajomość omawianych spraw (36% respondentów) oraz poczucie odpowiedzialności za słowo (30% respondentów).  

Do najsłabszych stron dziennikarzy zaliczono m.in. brak poszanowania dla prywatności 68%, pogoń za sensacją 58% oraz stronniczość 46%. 

Biorąc pod uwagę szczególną rolę mediów w kształtowaniu świadomości społecznej w demokratycznym państwie prawa, warto zwracać uwagę na język, kulturę i jakość przekazu -zarówno przy redagowaniu materiałów prasowych, jak i przy ich ocenie.  

Korekta: Anna Marek

[1] Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie – II Wydział Cywilny z dnia 18 czerwca 2020r., w sprawie Sygn. akt II C 21/19. 

[2] Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie K. przeciwkoP.z dnia 05 lipca 2016 r., sygn. 26115/10. 

[3] Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie VI Wydział Cywilny z dnia  23 stycznia 2015 r., w sprawie sygn. akt VI ACa 478/14. 

[4] Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 22 maja 2013 r. w sprawie sygn. akt I ACa 1407/12. 

[5] https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2012/K_164_12.PDF

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *