Jedwab od tysięcy lat kojarzony jest z luksusem i dobrobytem. Na przestrzeni wieków odegrał on ogromną rolę w kulturze wielu cywilizacji. To dzięki swojej legendarnej sławie i niezwykłym właściwościom stał się symbolem najwyższej jakości.  

Początki jedwabiu sięgają czasów starożytnych Chin, a z wynalezieniem tej wyjątkowej tkaniny łączy się wiele legend. Jedną z nich jest ta, która opowiada historię księżniczki Leizu, żony Żółtego Cesarza. Zgodnie z przekazem, kiedy Leizu delektowała się herbatą, w swoim ogrodzie, do jej filiżanki wpadł jedwabny kokon. Pod wpływem temperatury zaczął się on rozwijać, aż rozciągnął się na długość całego ogrodu. Księżniczka spostrzegła wówczas na końcu nici jedwabnika i zdała sobie sprawę z tego, że to on jest sprawcą wyjątkowego tworzywa. 

Jedwab pojawił się w Chinach, wyprzedzając cztery wielkie wynalazki czy odkrycia, takie jak: kompas, produkcję papieru i druku oraz proch strzelniczy. To dzięki niemu Chiny zaczęły być nazywane „krainą jedwabiu”.   

Pierwszym archeologicznym świadectwem istnienia jedwabnictwa w starożytnych Chinach, była połówka kokonu, którą odkryto w 1926 roku, na terenie wykopalisk kultury Yangshao, którą datuje się na 5500 lat wstecz. W latach 80. ubiegłego wieku, w wiosce Quingtai w prowincji Henan, archeologowie odnaleźli fragmenty tekstyliów, w które owinięte były ciała zmarłych dzieci. Przełomowy okazał się być również rok 1958 rok, kiedy to na terenie wykopalisk archeologicznych w Qianshanyang odnaleziono bambusowy koszyk zawierający kilka kawałków jedwabiu, datowany na 4700 lat wstecz.  

Jako przykład wykorzystywania jedwabiu w starożytnych Chinach może posłużyć terakotowa figurka chińskiego wojownika, pochodząca z grobowca cesarza Qin Schi z Chin z około 210 roku p.n.e. Posąg ten przedstawia mężczyznę odzianego w zbroję i jedwabny szalik, zawiązany wokół szyi.  

Źródło: Pixabay

Jedwab odegrał znaczącą rolę nie tylko w modzie, ale również w chińskiej literaturze i znakach. Wraz z rozwojem uprawy morwy, hodowli jedwabników i produkcji jedwabiu, zaczęły powstawać piktograficzne znaki wyrazów takich jak.: „morwa”, „jedwabnik”, czy sam „jedwab”. Współczesne chińskie znaki symbolizujące tę szlachetną tkaninę występują w wyrazach takich, jak: „owijać”, „wątek tkacki”, czy „grono”.  

Jedwab był także istotnym elementem chińskiej literatury, czego przykładem jest „Księga pieśni”, czyli pierwszy zbiór wierszy ze starożytnych Chin. Znajdująca się w księdze ballada opisuje młode kobiety, które wraz z nadejściem wiosny wyruszają na poszukiwania liści morwy. Wiersz ten zapoczątkował historię jedwabiu, jako chętnie wybieranego tematu prac literackich. 

Na przestrzeni wieków liczni artyści wykorzystywali ten szlachetny materiał także jako płótno do pisania i malowania. Jedne z najwcześniejszych obrazów malowanych na jedwabiu ukazują: damę, smoka i feniksa oraz człowieka jadącego na smoku. 

Źródło: Pixabay

Jedwab ze względu na swoje bogate właściwości był uważany za symbol godności oraz wysokiego statusu społecznego. Utożsamiano go również z religijnością i rytuałami. Starożytni zafascynowani poszczególnymi fazami życia jedwabnika, porównywali je z przemianami zachodzącymi w życiu ludzi. Uważali oni jedwab za mistycznego pośrednika pomiędzy człowiekiem, a niebem. Wierzyli, że dusza ludzka jest w stanie dojść do nieba, tylko przez przebicie mistycznego kokonu, tak, jak robią to larwy jedwabników. Ciała zmarłych owijano więc w jedwab, który przypominał kokon jedwabnika. 

Jedwab był wykorzystywany także w chińskich rytuałach. Szyto z niego szaty cesarzy, które nazywano szatami smoka. Ozdabiano je oznakami rangi i różnych urzędów. Cesarzowie nosili stroje z wizerunkami smoków i „dwunastoma emblematami”. Postać smoka symbolizowała boskość cesarza, a dwanaście emblematów oznaczało pochwałę dla cesarskich cech – spokoju, stateczności czy łaskawości.  

Źródło: Pixabay

Chińczycy umieszczali często na jedwabiu wizerunki „zwierząt pomyślności”, którymi były: smok, tygrys, jeleń, pantera, kozioł, chiński jednorożec oraz czapla, które to otaczane były szczególną czcią. 

Jedwab często wyszywany był znakami, które wyrażały prośby o długowieczność i dobrobyt. Do produkcji danych tkanin używano najczęściej pięciu kolorów, które były zgodne z ideą Yin i Yang, a także koncepcją pięciu żywiołów. Były nimi: czerń, biel, zieleń, czerwień i żółć, które odpowiadały odpowiednio: wodzie, metalowi, drewnu, ogniowi i ziemi, czyli pięciu gwiazdom. 

Starożytne Chiny znane były dawniej na świecie jako Serica – od słowa oznaczającego jedwab. Transportowano go na Zachód Jedwabnym Szlakiem, którym nazywano rozległą, wzajemnie powiązana sieć szlaków handlowych, łączących Azję z Afryką. To dzięki tej wyjątkowej tkaninie, jaką jest jedwab, Chiny do dziś uważane są za jedną z najbardziej fascynujących cywilizacji na świecie. 

.

Źródło: Historia chińskiej cywilizacji. Historia jedwabiu, Toruń 2017

.

Korekta: Dawid Kobylański 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *